Rita Verdonk solo in Tweede Kamer

Mevrouw Drs. M.C.F. Verdonk kreeg landelijke bekendheid in haar ambt als minister voor Vreemdelingenzaken en Integratie. De strijd om het leiderschap van de VVD verloor zij van haar rivaal de heer Drs. M. Rutte, waarna een woelige periode aanbrak die uiteindelijk resulteerde in een splitsing tussen Rita Verdonk en de rest van de VVD-fractie.

Verdonk uit de fractie

Maandagavond 10 september 2007 vond in het Utrechtse restaurant Wilhelminapark een dinner plaats, waarbij ook Rita Verdonk aanwezig was. In haar toespraak voor de aanwezige gasten merkte zij op: De VVD is onzichtbaar in het vreemdelingendebat en daar moeten we wat aan doen. Al eerder had mevrouw Verdonk van haar fractieleden te horen gekregen dat zij zich niet in het openbaar meer over deze portefeuille uit mocht laten. En hoewel de teksten niet verrassend waren, bleken ze - eenmaal in de Telegraaf van 13 september 2007 gepubliceerd -, voldoende grond voor de liberale VVD-fractie om haar uit de fractie te zetten.

Tumultieus VVD-congres

Het congres van de VVD dat op 15 september 2007 in Veldhoven werd gehouden, zou eigenlijk gaan over het rapport van de commissie Dekker. De commissie had een rapport opgesteld over de aanloop naar de verkiezing van de Tweede Kamer binnen de VVD (o.a. de gekozen lijsttrekker) en de oorzaak van de nederlaag tijdens de verkiezing. In plaats daarvan werd het congres beheerst door felle discussies over het wegsturen van Rita Verdonk. De bekende VVD-coryfeeën bleken hopeloos verdeeld over de kwestie. Hans Wiegel en Frits Korthals Altes namen stelling pro-Verdonk en contra-Rutte, maar Frits Bolkestein en Henk Vonhoff namen het op voor Rutte. Volgens twee journalisten van de Volkskrant, Ron Meerhof en Marc Peeperkorn, heeft het junior erelid Gerrit Zalm, zelf oud-minister van financiën en oud vice minister-president, die middag de positie van Mark Rutte gered. Gerrit Zalm deed dit door te refereren aan de tijd dat hij minister-president wilde worden, maar moest accepteren dat hij ‘slechts’ vice minister-president kon zijn onder CDA’er Jan-Peter Balkenende. Hij accepteerde de tweede plaats. Volgens Zalm heeft partijgenoot Verdonk nooit kunnen verkroppen dat zij de lijsttrekkersstrijd van Rutte verloor. Dat zou ook de reden zijn van haar gestook. Gedrag dat voldoende legitimatie biedt om iemand uit de VVD-fractie te gooien, aldus Zalm.(1)

Een motie om het hoofdbestuur van de VVD te dwingen op te stappen werd met 52 procent van de stemmen verworpen. Mark Rutte mocht van ongeveer tweederde van de aanwezige leden blijven als fractieleider en ook zijn besluit om Rita Verdonk uit de fractie te zetten werd uiteindelijk door een meerderheid van de aanwezige congresleden gesteund. Wél werd een motie aangenomen, waarin Rita Verdonk werd opgeroepen om lid van de VVD te blijven.(2)

Aptroot en Teeven twijfelen, maar blijven

Niet alle VVD-fractieleden konden het optreden van fractieleider Mark Rutte tegenover Rita Verdonk waarderen. Charlie Aptroot en Fred Teeven twijfelden openlijk over hun aanblijven binnen de fractie van de Volkspartij voor Vrijheid en Democratie in de Tweede-Kamer. Een dag na het VVD-congres maakten zij echter bekend namens de VVD in de Tweede Kamer te willen blijven zitten. Charlie Aptroot merkte daarover het volgende op: Ik heb niet overwogen alleen of met anderen door te gaan, mijn zetel is een VVD-zetel.(3) Staatsrechtelijk is dat onjuist, maar het staat Tweede-Kamerleden vrij om te handelen naargelang hun gevoel hen ingeeft. De heer Teeven bleef bij zijn mening dat het een slecht besluit was om Rita Verdonk weg te sturen en betreurde dat er geen ultieme lijmpoging door een commissie van wijzen is gedaan. Ook hij besloot echter aan te blijven als VVD-Tweede-Kamerlid.

De week erna

Met het besluit om Rita Verdonk uit de VVD-fractie te zetten was de rust binnen de liberale partij nog niet weergekeerd. Twee dagen later beschuldigde Rita Verdonk bij monde van haar woordvoerder Ed Sinke, Mark Rutte ervan het VVD-congres verkeerd te hebben ingelicht. Volgens Rutte was het Verdonks vrije keuze om zich in de Tweede Kamer met de portefeuille onderwijs te gaan bezighouden, maar Verdonk stelde dat zij uit alles mocht kiezen, met uitzondering van de portefeuille die haar het liefste was: de vreemdelingenportefeuille. Toen Henk Kamp - de woordvoerder voor vreemdelingenzaken namens de VVD in de Tweede Kamer -, door een operatie langere tijd was uitgeschakeld, had Verdonk nogmaals aangeboden die portefeuille te gaan doen. Volgens haar woordvoerder is daar toen niet op gereageerd.(4) Nog dezelfde dag kondigde Rita Verdonk aan als groep Verdonk - een afgesplitste eenmansfractie - in de Tweede Kamer te blijven zitten. Speerpunt van haar eenmansfractie zou - heel verrassend - de bestrijding van files worden.(5)

Een dag later, dinsdag 18 september 2007, sloeg Mark Rutte terug. Volgens hem moest Rita Verdonk geroyeerd worden als lid van de VVD, omdat zij haar zetel niet wilde opgeven en als eenmansfractie verder ging. Maar dit keer was het hoofdbestuur van de partij het niet met hem eens. Op 25 september 2007 trad vice-voorzitter Rogier van der Sande naar buiten met het nieuws dat de VVD Rita Verdonk voorlopig niet als lid zou royeren. Wel wees hij erop het ongewenst te vinden dat Verdonk haar kamerzetel opeiste, maar de statuten van de partij verboden het volgens hem niet.(6)

Rita Verdonk zegt lidmaatschap VVD op

Op maandag 15 oktober vond er een (zeer) kort gesprek plaats tussen het partijbestuur en Rita Verdonk. Na het gesprek reisde mevrouw Verdonk direct af naar de televisiestudio’s in Hilversum om in het actualiteitenprogramma Nova bekend te maken dat zij uit de partij zou stappen. Opiniepeilers voorspelden die week dat een door mevrouw Verdonk opgerichte politieke partij - als er nu verkiezingen gehouden zouden worden - tussen de vier en achttien zetels zou winnen. Ruim een derde van de huidige VVD-stemmers gaf aan bij verkiezingen op Verdonks partij te zullen stemmen, nog eens een derde zei dit te overwegen.(7) Hoewel Rita Verdonk als eenmansfractie verder is gegaan, stond zij niet alleen. Het Algemeen Dagblad publiceerde op 16 oktober 2007 een artikel over de mensen achter mevrouw Verdonk: haar adviseurs en ‘klankbordgroep’.(8) Twee dagen na het gesprek met het VVD-partijbestuur richtte mevrouw Verdonk een nieuwe politieke beweging op: Trots op Nederland. De beweging wil zich bezighouden met maatschappelijke problemen als files, ouderenzorg, onderwijs, immigratie en integratie.(9)

Voetnoten

1
Ron Meerhof en Marc Peeperkorn, VVD siddert bij botsing ego’s, Volkskrant, 17 september 2007, (Bezocht: 1 oktober 2007)
2
N.n., VVD-congres: Mark Rutte mag blijven, NRC Handelsblad, 15 september 2007 (Bezocht: 1 oktober 2007)
3
N.n., Aptroot en Teeven blijven in VVD-fractie, Volkskrant, 16 september 2007 (Bezocht: 1 oktober 2007)
4
Ron Meerhof en Marc Peeperkorn, Verdonk: Rutte lichtte congres onjuist in over mijn positie, Volkskrant, 17 september 2007 (Bezocht: 1 oktober 2007)
5
N.n., Rutte: Lid Verdonk moet VVD verlaten, NRC-Handelsblad, 18 september 2007 (Bezocht: 1 oktober 2007)
6
N.n., VVD royeert Verdonk voorlopig niet, AD, 25 september 2007 (Bezocht op: 1 oktober 2007)
7
N.n., Ruim een derde van VVD-kiezers zegt op nieuwe partij Verdonk te zullen stemmen ; in de meeste VVD-afdelingen was het rustig, gelaten, Het Parool, 17 oktober 2007, Pg. 99.
8
Jos Van de Sande, Trouwe adviseurs - Alleen, maar zeker niet eenzaam, Algemeen Dagblad, 16 oktober 2007, Pg. 2
9
H. Van Lierop, Verdonk richt 'Trots op Nederland' op, ANP-Persbureau, 17 oktober 2007.