Commissie: Toegankelijkeheid kiesproces moet beter

Op 6 april 2007 heeft de staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, mw. drs. A.Th. B. Bijleveld-Schouten, een commissie in het leven gesteld, die het huidige verkiezingsproces in Nederland in beeld moest brengen en voorstellen mocht doen voor verbetering of verandering van de inrichting van het verkiezingsproces. In de toelichting staat onder andere te lezen: Het betreft dus het kiesproces en nadrukkelijk niet het kiesstelsel en de positie van de politieke partijen daarin. Geheime, vrije, betrouwbare, voor ieder gelijkelijk toegankelijke, praktisch uitvoerbare, transparante en controleerbare verkiezingen, moesten daarbij als uitgangspunt worden genomen.(1)

Belangenorganisaties in beeld

Op twee momenten hebben organisaties die opkomen voor de belangen voor mensen met een handicap contact gezocht met de commissie. Op 20 februari 2007, dus nog vóór het instellingsbesluit, stuurde de Chronisch zieken en Gehandicapten Raad Nederland e.a., hierna: CG-Raad, een brief waarin zij aandacht vroeg voor de belemmeringen die mensen met een beperking tegenkomen in het verkiezingsproces. Aan de brief zat een bijlage met 15 punten waaraan voldaan zou moeten zijn om het verkiezingsproces écht toegankelijk te maken.(2) Naar aanleiding van deze brief heeft de commissie een brief gestuurd aan de Taskforce Handicap en Samenleving om alvast reacties te ontvangen op één van haar voorstellen, te weten: het voorstel om een kleine groep mensen met een handicap per telefoon te laten stemmen. De reactie van de Taskforce is op 2 augustus 2007 verstuurd.(3) Viziris, de belangenorganisatie voor visueel gehandicapten in Nederland, wordt in beide brieven als mede-schrijver genoemd.

Niet alle stemlokalen worden toegankelijk

Op 27 september 2007 heeft de commissie haar eindrapport, ‘Kiezen met vertrouwen’, gepresenteerd. Hoewel geen van de vragen van de staatssecretaris betrekking had op de toegankelijkheid van verkiezingen voor mensen met een functiebeperking, heeft de commissie toch een hoofdstukje aan deze groep gewijd.(4) Hierin stelt de commissie dat de waarborg van de toegankelijkheid voor de gemeenten de verplichting inhoudt, dat kiezers met een lichamelijke beperking hun stem kunnen uitbrengen op een niet al te grote afstand van hun huis.(5) Aanpassing van alle stemlokalen, zoals de CG-Raad e.a. hebben voorgesteld, acht de commissie binnen de overzienbare tijd niet mogelijk. In plaats daarvan pleit de commissie Korthals Altes voor het standaard verstrekken van stempassen in plaats van oproepkaarten, zodat kiezers zelf kunnen bepalen bij welk stembureau zij hun stem uitbrengen.(6) Een voorwaarde daarbij is dat gemeenten bij het verstrekken van de kiespas of oproepkaart voortaan aan kiezers met een beperking, in een voor hen zelfstandig leesbare vorm, zouden moeten aangeven in hoeverre stemlokalen toegankelijk zijn voor kiezers met een lichamelijke beperking. Daarbij moet niet alleen gedacht worden aan de fysieke toegankelijkheid van het gebouw, maar aan alle facetten van het kiesproces.  Zo zouden toegankelijke stemlokalen verstelbare stemtafels moeten hebben, zodat zij ook voor mensen in een rolstoel te gebruiken zijn. Ook zouden mensen met een visuele beperking daar gebruik moeten kunnen maken van een stemcomputer die, door middel van een koptelefoon alleen voor de kiezer hoorbare, auditieve aanwijzingen geeft.

Stemmen per telefoon

Er zijn ook mensen die door hun functiebeperking niet naar een stembureau kunnen komen, niet gebracht kunnen worden of die in een stembureau als gevolg van hun beperking hun stem niet kunnen uitbrengen. Voor deze groep wordt de mogelijkheid onderzocht om per telefoon te stemmen. Gevraagd naar een vaste omschrijving van deze groep, heeft de Taskforce Handicap en Samenleving aangegeven dat het hier gaat om mensen met ICF-Classificatie 450 en 470 voor AWB -zorg en WMO-voorzieningen. De doelgroep voor deze manier van stemmen wordt daarmee afgebakend tot mensen die vanwege ziekte of beperking niet in staat zijn het huis te verlaten. De waarborg van toegankelijkheid wordt daarbij voor deze groep van grotere waarde geacht, dan de waarborgen van stemgeheim, stemvrijheid en transparantie.

Toegankelijkheid als regel

Het kiesproces in Nederland kan niet van vandaag op morgen volledig toegankelijk worden gemaakt voor alle mensen met een functiebeperking. Toch stelt de commissie onomwonden dat de toegankelijkheid van stemlokalen na verloop van tijd de regel moet zijn. “Op den duur zou aanpassing aan kiezers met beperkingen regel moeten zijn, en stembureaus met hindernissen voor deze kiezers, de uitzondering die dan vermelding behoeft bij de toezending van oproepingskaarten of stempassen.”(7)

En verder ....

Bij haar toespraak tijdens de in ontvangstname van het onderzoeksrapport heeft de staatssecretaris uitgesproken dat de huidige stemmachine’s niet voldoen aan de waarborgen die volgens de commissie noodzakelijk zijn voor ons kiesproces. Daarom zullen de huidige stemcomputers niet meer worden gebruikt. Concreet betekent dit, dat bij de verkiezing van de leden van het Europees Parlement in 2009 waarschijnlijk het rode potlood in de stemlokalen zal terugkeren. De CG-Raad pleitte er op 28 september 2007 in dat kader voor ook visueel gehandicapten dan (tijdelijk) toe te staan per telefoon te stemmen.

Voetnoten

1
Art. 2 Instellingsbesluit Adviescommissie inrichting verkiezingsproces, 6 april 2007, Staatscourant 2007, 77 Pg. 8
2
Brief CG-Raad, dd. 20 februari 2007, Kenmerk: 'S07-0218/pb/hc', Rapport: Bijlage 15 Pg. 5 t/m 10)
3
Brief Taskforce Handicap en Samenleving dd. 2 augusts 2007, Kenmerk: '2007-503/MdC/EvB', Rapport Bijlage 15 Pg. 42 t/m 43
4
Adviescommissie inrichting verkiezingsproces, Stemmen met vertrouuwen, 27 september 2007, 1e druk, Pg. 59 t/m 62
5
Adviescommissie inrichting verkiezingsproces, Stemmen met vertrouuwen, 27 september 2007, 1e druk, Pg. 59
6
Hiervoor is een wijziging van artikel K 1 van de Kieswet vereist.
7
Adviescommissie inrichting verkiezingsproces, Stemmen met vertrouuwen, 27 september 2007, 1e druk, Pg. 61