Omvang en doorlooptijd in het Bestuursrecht in 2009

Op 20 mei 2009 presenteerde de Raad voor de rechtspraak het Jaarverslag van de rechtspraak 2009. Het aantal zaken neemt toe en nog altijd neemt de afhandeling van zaken te veel tijd in beslag.

Omvang van het bestuursrecht

In 2009 zijn in totaal 1,9 miljoen zaken bij de gerechten ingestroomd. Dat is een stijging ten opzichte van 2008. De toename is zowel te zien bij zaken in eerste aanleg (+7%) als in hoger beroep (+4%). Rechtzaken kunnen grofweg onderscheiden worden in: civiel recht (handelsgeschillen en familierecht), strafrecht en bestuursrecht. De meeste zaken die in 2009 door de rechter zijn behandeld waren civielrechtelijk van aard (68%). De sector straf was in 2009 verantwoordelijk voor 26% en de resterende 6% betrof bestuurszaken, vreemdelingenzaken en belastingzaken.(1)

Als alleen gekeken wordt naar bestuursrechtelijke procedures, dan is een wisselend beeld te zien bij de instroom. Het aantal vreemdelingenzaken steeg ten opzichte van 2008. Het aantal sociale verzekeringszaken nam af (-7%), terwijl het aantal bouwzaken juist zeer sterk toenam (+23%). De grootste instroomafname was te zien bij belastingzaken, vooral bij WOZ-zaken en zaken aangaande de rijksbelastingen. In eerste aanleg werden 11 procent minder belastingzaken ingebracht dan vorig jaar, in hoger beroep 13 procent.(2)

Doorlooptijdnormen

Verkorting van de doorlooptijden – de tijd die verstrijkt tussen het moment waarop een zaak bij de rechter aanhangig wordt gemaakt en het moment waarop de rechter zijn vonnis wijst – staat hoog op de agenda van de Raad voor de Rechtspraak.(3) Daarom heeft de Raad in 2007 en 2008 normen voor de lengte van rechterlijke procedures vastgesteld. In 2010 is het de bedoeling dat alle rechtbanken, gerechtshoven en de Hoge Raad deze normen aanhouden. In dat jaar moeten de rechtbanken 90% van de vreemdelingenzaken en 90% van de zaken betreffende lokale belastingen, binnen negen maanden afhandelen. Voor andere bestuursrechtelijke geschillen en zaken betreffende rijksbelastingen moet hetzelfde percentage binnen een jaar afgehandeld zijn. Of de rechtbanken deze norm in 2010 gaan halen is echter nog maar de vraag. In 2009 werden de normen voor bestuursrechtelijke zaken alleen gehaald bij de voorlopige voorzieningsprocedures. In het jaarverslag geeft de Raad voor de rechtspraak hiervoor slechts een korte verklaring: Voor verbetering van deze doorlooptijden was een stabielere formatie bij de rechtbanken nodig dan
is gerealiseerd.
(4

Lengte van bestuursrechtelijke procedures; afgezet tegen de norm voor 2010(5)
2007 2008 2009 Norm 2010
% % % %
Rechtbanken bestuursrechtelijke zaken
Bodemzaak bestuur regulier (norm I) 67% 73% 71% 90% 1 jaar
Bodemzaak bestuur regulier (norm II) 50% 47% 47% 70% 9 maanden
Voorlopige voorziening bestuur regulier 94% 95% 95% 90% 3 maanden
Bodemzaak belasting lokaal 27% 44% 42% 90% 9 maanden
Bodemzaak rijksbelastingen x 51% 51% 90% 1 jaar
Bodemzaak vreemdelingen 70% 68% 67% 90% 9 maanden
Gerechtshoven bestuursrechtelijke zaken
Belastingzaak x 33% 30% 85% 1 jaar

Doorlooptijden

In de vorige paragraaf is aangegeven dat in het bestuursrecht de doorlooptijdnormen veelal niet worden gehaald. Eerder stond op dit weblog al een bericht over de omvang en doorlooptijden in het bestuursrecht in 2006. De doorlooptijden in het bestuursrecht lijken redelijk constant te zijn gebleven. Alleen de termijn waarbinnen belastingzaken worden afgehandeld is flink gestegen.

Gemiddelde lengte van procedures in weken(6)
2006 2007 2008 2009
Bodemzaak bestuur regulier 43 46 46 45
Voorlopige voorziening bestuur regulier 6 6 6 6
Belastingzaak 38 53 54 53
Vreemdelingenzaak 30 33 30 29

Voorraadontwikkeling

In 2009 is het aantal geschillen dat aan de rechter voorgelegd werd toegenomen. Over het algemeen hebben de gerechten deze instroom bij kunnen houden. De sector bestuur heeft met een productie van 104% ten opzichte van de instroom een deel van de aanwezige voorraad zaken weggewerkt. Dit is het enige zaaktype waar dit is gelukt. Bij de afhandeling van reguliere bestuurszaken en vreemdelingen zaken is de voorraad verder toegenomen omdat zij respectievelijk 96% en 94% zaken hebben afgehandeld ten opzichte van de instroom in 2009. Volgens het jaarverslag van de Raad voor de rechtspraak bleef de productie hier achter bij het aanbod van zaken vanwege ondermeer capaciteitstekorten.(7)

Dat de gerechten de gestegen instroom hebben bijgehouden, wil niet zeggen dat er geen voorraden zouden zijn. In 2009 lagen er bij de rechtbank meer dan 27.000 bestuurszaken op afhandeling te wachten, meer dan 16.000 vreemdelingenzaken en nog eens bijna 16.000 belastingzaken.(8)

Voetnoten

1
Raad voor de rechtspraak, De Rechtspraak Jaarverslag 2009, p. 32.
2
Raad voor de rechtspraak, De Rechtspraak Jaarverslag 2009, p. 30.
3
Raad voor de rechtspraak, De Rechtspraak Jaarverslag 2009, p. 12-13.
4
Raad voor de rechtspraak, De Rechtspraak Jaarverslag 20099, p. 15.
5
Raad voor de rechtspraak, De Rechtspraak Jaarverslag 2009, p. 16.
6
Raad voor de rechtspraak, De Rechtspraak Jaarverslag 2009, p. 63.
7
Raad voor de rechtspraak, De Rechtspraak Jaarverslag 2009, p. 33.
8
Raad voor de rechtspraak, De Rechtspraak Jaarverslag 2009, p. 62.